Welke Nederlandstalige kinderboeken hebben Caribische of Antilliaanse personages?

Ja: De roep van de shoco (Arubaans, tweetalig Nederlands-Papiaments), Suzie en de groentekoning en Mi Gran’ma, Mi Gudu (allebei Surinaams). Hieronder de volle lijst, met Surinaams en Antilliaans apart gehouden, want dat zijn twee verschillende culturen die in de meeste lijstjes ten onrechte worden samengevoegd.

Waarom Surinaams en Antilliaans niet hetzelfde zijn

Wie op zoek gaat naar “Caribische kinderboeken” komt bijna overal dezelfde korte lijstjes tegen, vaak met dezelfde twee of drie titels door elkaar geplukt zonder onderscheid naar land, taal of leeftijd. Deze gids probeert dat recht te zetten door per gemeenschap apart te kijken.

Suriname is een onafhankelijk land in Zuid-Amerika, met het Nederlands als officiële taal naast het Sranantongo en verschillende andere talen. De Antillen, Aruba, Curaçao, Bonaire en de kleinere eilanden, horen bij het Koninkrijk der Nederlanden en spreken doorgaans Papiaments. De geschiedenis, de muziek, de gerechten en de talen verschillen, en een kinderboek dat de twee op één hoop gooit, doet aan geen van beide recht. Deze lijst houdt ze daarom gescheiden.

Dat onderscheid is niet alleen een correctheidskwestie. Een kind dat zelf Surinaamse wortels heeft, herkent zich niet automatisch in een verhaal dat zich op Curaçao afspeelt, en andersom. Wie op zoek is naar herkenning voor een specifiek kind, heeft baat bij precisie, niet bij een lijst die “Caribisch” als één grote categorie behandelt.

Surinaamse personages

1. Suzie en de groentekoning, door Jo-Ann Monsels. Een avonturenverhaal vanaf 8 jaar in het Surinaamse district Saramacca, waar Suzie en haar vrienden meedoen aan een tekenwedstrijd. Bedoeld om lezen en taalgevoel te stimuleren.
2. Mi Gran’ma, Mi Gudu. Een prentenboek volledig in het Sranantongo, met een Nederlandse en Engelse vertaling achterin, voor kinderen van 0 tot 9 jaar. Het verhaal gaat over de band tussen een kleinkind en oma.
3. Liever niet, door Zarissa Windzak (geboren in Paramaribo) en Simon Buijs, bij uitgeverij Wilde Haren. Een prentenboek vanaf 4 jaar over grenzen aangeven, met een Surinaams-Nederlandse hoofdpersoon.
4. Anansi de Spin, in meerdere Nederlandse edities. Anansi is de slimme spin uit de West-Afrikaanse vertelcultuur die via de slavernijgeschiedenis ook in Suriname een vaste plek kreeg in het volksverhaal. Leeftijd verschilt per uitgave, meestal 6 tot 10 jaar.

Antilliaanse en Arubaanse personages

Dit deel van de lijst is nog dunner dan het Surinaamse deel, en dat heeft ook met de omvang van de gemeenschap te maken: Aruba, Curaçao en Bonaire samen tellen aanzienlijk minder inwoners dan Suriname, en de Nederlandse Antilliaans-Nederlandse gemeenschap is dan ook kleiner dan de Surinaams- Nederlandse. Wat er is, komt voor een groot deel van één uitgeverij.

5. De roep van de shoco / Gritu di shoko, door Charlotte Doornhein en Sheila Werleman. Ciro, een Arubaanse jongen, staat centraal in verhalen over de kerkuil (de shoco), sjamanisme, archeologie en de rituelen rond Nieuwjaar op Aruba. Tweetalig Nederlands en Papiaments.
6. De jaarlijkse cadeauboeken van Levendig Uitgever. Sinds 2014 maakt deze uitgeverij het cadeauboek voor de Kinderboekenweek van Aruba (in opdracht van de Biblioteca Nacional Aruba), en sinds 2019 ook voor de Curaçaose leesweek Siman di Ban Lesa, meestal met een Papiamentstalige editie naast het Nederlands.

Zes titels is minder dan je bij een Surinaamse gemeenschap van bijna vier ton zou verwachten, en dat is precies het probleem dat deze lijst blootlegt in plaats van verdoezelt. Wat er wel is, is over het algemeen zorgvuldig gemaakt: de makers hierboven hebben zelf wortels in de gemeenschap waarover ze schrijven, in plaats van een buitenstaander die het onderwerp erbij verzint.

Wat als je kind zelf geen Surinaamse of Antilliaanse achtergrond heeft

Deze boeken zijn niet alleen bedoeld voor kinderen die zichzelf erin herkennen. Een verhaal dat zich in Saramacca of op Aruba afspeelt, laat elk kind iets zien van een wereld die het anders nooit tegenkomt, op dezelfde manier waarop een verhaal over de jungle of de Noordpool dat doet. Herkenning voor het ene kind en een nieuw venster voor het andere kind sluiten elkaar niet uit: hetzelfde boek doet vaak allebei tegelijk.

Waar je materiaal in het Papiaments vindt

Dit is het dunste deel van de hele categorie. Buiten de titels hierboven zijn er twee structurele bronnen: De Voorleeshoek, het voorleesplatform van de bibliotheek, dat naast Nederlands, Engels en een aantal andere talen ook voorleesvideo’s in het Papiamentu aanbiedt voor leden van de jeugdbibliotheek. En Levendig Uitgever zelf, die het grootste deel van het actuele, gedrukte Papiamentstalige aanbod maakt. Dat De Voorleeshoek deze taal heeft toegevoegd, is een goed signaal: het betekent dat er genoeg vraag is om een hele contentcategorie voor op te zetten, niet alleen een los boek.

Het cijfer achter deze lijst

In 2023 telde Nederland 365.000 Surinaamse Nederlanders (CBS). Daarmee is de Surinaamse gemeenschap, na de Turkse en de Marokkaanse, de op twee na grootste migrantengroep van het land, en ruim de grootste met wortels in het Caribisch gebied. Tegenover die omvang staat een handvol titels met een Surinaamse hoofdpersoon die je daadwerkelijk in een winkel of bibliotheek vindt, en voor Antilliaanse en Arubaanse personages is dat aantal nog kleiner.

Dat gat is geen kwestie van te weinig verhalen om te vertellen. Suriname en de eilanden hebben een rijke, eigen vertelcultuur, met Anansi als bekendste voorbeeld. Het gat zit in de uitgeefkant: een groot algemeen fonds neemt zulk materiaal zelden op, waardoor het aan kleine, gespecialiseerde uitgeverijen als Levendig Uitgever en makers als Tante Elly wordt overgelaten om het alsnog te maken en te verspreiden.

Waar je deze boeken koopt

Voor het Arubaanse en Curaçaose materiaal is Levendig Uitgever het meest directe adres, via de eigen webshop. Voor Surinaams materiaal zijn gespecialiseerde webshops zoals Tante Elly een goed startpunt, naast de gewone bibliotheek. EduCulture in Amsterdam heeft een fysieke winkel met een brede selectie diverse en meertalige kinderboeken. Spinzi is geen winkel, maar een goede plek om een bestaande collectie, bijvoorbeeld van een school, te laten beoordelen op representatie.

Een praktische tip voor wie voor het eerst zoekt: begin bij de taal, niet bij het land. Zoek je specifiek Papiamentstalig materiaal, dan is Levendig Uitgever het eerste adres. Zoek je Sranantongo of een Surinaamse setting in het Nederlands, dan kom je sneller uit bij Tante Elly of de gewone bibliotheekcatalogus. De twee zoekingangen leveren zelden dezelfde resultaten op, ook al lijkt “Caribisch kinderboek” in Google één en dezelfde zoekterm.

Verder lezen

Voor kinderboeken met een zwarte hoofdpersoon in bredere zin, niet specifiek Surinaams of Antilliaans, staat er een aparte gids. Voor de vraag waaróm representatie in kinderboeken ertoe doet, is er een achtergrondartikel, en Amavi en zijn vrienden is het avontuurlijke verhaal op deze site waarin die Afro-Caribische achtergrond meespeelt zonder het onderwerp van het verhaal te zijn.