Welke positieve rolmodellen zijn er voor jongens van 8 tot 12?

Vooral iemand die laat zien hóe je met anderen omgaat: samenwerken in plaats van alleen winnen, een fout toegeven, en hulp durven vragen. Rolmodellen hoeven niet beroemd te zijn. Een oom, een trainer of een buurman die dat goed voordoet, doet vaak meer dan een onbereikbare bekende Nederlander.

Wat een rolmodel op deze leeftijd eigenlijk laat zien

Een jongen van 8 tot 12 kijkt naar mannen om hem heen en leert daarvan af wat normaal gedrag is, vaak zonder dat iemand het hem expliciet uitlegt. Dat maakt de vraag “wat is een goed rolmodel” minder een vraag over prestaties (sterk zijn, winnen, beroemd zijn) en meer een vraag over gedrag: hoe ga je om met een tegenslag, hoe reageer je als iemand anders wint, vraag je hulp als iets niet lukt, of doe je liever alsof het je toch niet uitmaakte.

Dat onderscheid is precies waarom een sportheld die alleen wint niet automatisch een goed rolmodel is, en een minder beroemde volwassene die goed omgaat met verlies dat wél kan zijn.

Waarom dit onderwerp aandacht verdient

Niet elke jongen groeit op met evenveel mannelijke aanwezigheid om zich aan te spiegelen. In 2024 woonden ruim 500.000 minderjarige kinderen in Nederland bij één ouder, in de meeste gevallen de moeder (CBS Jeugdmonitor 2024). Dat betekent niet dat die kinderen geen mannelijke rolmodellen hebben of nodig hebben: een vader kan op afstand nog altijd een grote rol spelen, en andere mannen in de omgeving vullen die rol regelmatig in. Het betekent wel dat een rolmodel voor een deel van deze jongens minder vanzelfsprekend elke dag aanwezig is dan voor een ander.

Dat is de reden dat dit onderwerp aandacht verdient, zonder dat het een oordeel is over welk gezin dan ook. Een jongen die geen dagelijkse mannelijke aanwezigheid thuis heeft, kan met een bewust gekozen rolmodel elders precies zo goed opgroeien als een jongen die dat wel heeft.

Het gaat hier ook niet om een tekort dat per se moet worden opgevuld. Veel alleenstaande moeders bouwen bewust een netwerk van betrokken mannen om hun kind heen, en veel jongens uit tweeoudergezinnen hebben evengoed baat bij een extra rolmodel naast hun vader. De vraag “waar vind ik een goed rolmodel” is dus relevant voor bijna elk gezin, ongeacht de samenstelling ervan.

Het verschil tussen een voorbeeld en een verwachting

Een rolmodel werkt het beste als het een voorbeeld laat zien, niet als het een norm oplegt. “Kijk hoe rustig hij bleef toen het misging” werkt anders dan “jongens laten niet zien dat ze het moeilijk vinden”. Het eerste toont gedrag dat een jongen kan overnemen. Het tweede legt een verwachting op die juist tegenovergesteld werkt aan wat de meeste ouders willen: een jongen die zijn gevoelens wél kan tonen en om hulp durft te vragen. Let bij het kiezen van een rolmodel dus niet alleen op wát iemand doet, maar ook op hoe je het zelf verwoordt tegen je kind.

Waar je rolmodellen vindt

Dichtbij huis. Een oom, een opa, een oudere neef, een buurman: iemand die een jongen regelmatig ziet en die iets voordoet dat je hem gunt om te zien, telt zwaarder mee dan een onbereikbare bekende Nederlander. Vraag gericht: is er iemand in de omgeving die dit al doet, en kan het contact bewuster worden?

Bij sport en clubs. Een trainer heeft vaak meer dagelijkse invloed op hoe een jongen omgaat met winnen en verliezen dan een ouder beseft. Kies bewust voor een club waar de trainer evenveel aandacht geeft aan sportiviteit als aan winnen.

In boeken en verhalen. Zoek naar hoofdpersonen die een team nodig hebben om hun doel te bereiken, in plaats van het probleem alleen met kracht op te lossen. Dat is een minder vanzelfsprekend verhaaltype dan de eenzame held, maar het bestaat, en het laat een ander soort sterkte zien.

Op school. Een leerkracht, vooral een mannelijke leerkracht op de basisschool waar die groep ondervertegenwoordigd is, kan voor een jongen een onopvallend maar structureel rolmodel zijn, simpelweg door er elke dag te zijn.

Rolmodellen van kleur specifiek

Voor een jongen die zichzelf ook wil herkennen in het rolmodel, komt er een extra laag bij. Nederlands materiaal met een niet-witte hoofdpersoon is sowieso dun, en materiaal waarin die hoofdpersoon ook nog specifiek een positief mannelijk rolmodel is, is dunner nog. Voor concrete boeken met een zwarte of Caribische hoofdpersoon staat er een aparte lijst op deze site; niet elke titel daarin is per se een rolmodelverhaal, maar het is een goed startpunt om vanuit te zoeken.

Wat dit niet is

Dit stuk gaat niet over wat er mis is met de wereld, met mannen, of met gezinnen zonder vader in huis. Het gaat over wat een jongen concreet nodig heeft: een paar goede voorbeelden van hoe je met andere mensen omgaat, dichtbij genoeg om ze regelmatig te zien. Dat is een praktische, oplosbare vraag, geen groter maatschappelijk debat.

Een klein, haalbaar vervolg

Je hoeft niet meteen een compleet netwerk van rolmodellen op te bouwen. Begin met één concrete stap: noem tegen je zoon één keer per week hardop een voorbeeld van goed gedrag dat je hebt gezien, van wie dan ook, en waarom het je opviel. Dat kost geen extra tijd, geen nieuwe club en geen nieuw contact, en het traint hetzelfde als waar dit hele onderwerp om draait: laten zien welk gedrag je waardevol vindt, in plaats van het alleen te hopen.